Gebze Haber : Haber Analiz

Haber Analizi

Çanakkale Destan?

Çanakkale Destan? Ey bu topraklar için topraga düsmüs asker Gökten ecdad inerek öpse o pak alni deger Hakan AVCi Çanakkale'de deniz savasi ile destan yazilmasinin ardindan deniz harekati ile Çanakkale'yi geçemeyeceklerini anlayan Emperyalist güçler bu kez karadan yol açmak için hazirliklara basladi... Hava güzeldi, sanki günes ve deniz koyun koyuna uzanmis uyuyordu... Mihmendarimiz "su solda gördügünüz köy" diye söze basladi: - Seddülbahir Köyü. Gelibolu Yarimadasi'ni adim adim dolasmaya basladik... Eceabat ilçesi, sonra köyler: Büyük Anafarta, Küçük Anafarta, Bigali, Kocadere, Behramli, Alçitepe, Seddülbahir, Kilitbahir... Gördügümüz bu cografya 1915 Çanakkale deniz ve kara muharebelerinin cereyan ettigi noktalardi. Tabiri caizse her bir metrekare toprak üzerinde en az iki sehidimizin kani topragi sulamisti... Burasi Cumhuriyet'in temellerinin atildigi yer. Bir destanin yazildigi bölge olarak onurlu bir sekilde bizi selamliyordu... Altimiz "mezarliklarla" dolu. Ve görkemli "anitlarla." Çanakkale'de tam 55 "Türk sehitlik ve aniti" var. Yabancilara ait de 36 "mezarlik ve anit" bulunuyor. Ziraat Odasi ile birlikte katildigimiz gezide herkes bir konuda hemfikir; - Yabancilarinki, bizimkilerden daha bakimli. Mihmandarimiz bu tepkimiz üzerine hemen devreye girdi ve son derece ilginç bir yorum getirdi, "Dünyada belkide kenti tarihini para ödeyerek ögrenen ve gezen tek millet bizleriz. Bir ögrencinin bölgede bulunan müzeleri dolasmasi için en az 30 milyon lira harcamasi gerekiyor. Bizim içimiz aciyor. Oysa Çanakkale'yi doya doya yasamak ve ögrenmek gerekir" Destan kolay yazilmiyor... Ama destan kolay unutuluyor... Bir anda dilim damagim kurudu... Mihmandarin bu sözleri yabancilarin bakimli mezarlari üzerine dikilmis gözlerimi bugulandirdi... ?nsanimiz için, “Çanakkale geçilmez!” destani, yer altindaki madenler gibidir. “Tarih yazilip bir kültür ve Milli suur kaynagi olmadikça, toprak altinda kalan kiymetli madenler gibi, hiçbir anlam ifade etmez... ” Çanakkale destani bir “kök”tür, gelecekle ilgili önemli ipuçlari verir... Bu gerçege isaret eden Mustafa Kemal de, “Siz vatani için; milleti için, namusu için canini ortaya koyan böyle insanlari bu kadar mi taniyorsunuz! Eger siz onlari tanimazsaniz; geleceginizi göremezsiniz. Hedeflerinizi bilemezsiniz.” diyor. KAYNAKLARDAN KARA HAREKATi 8 ay süren kara ve deniz muharebelerine bir milyon asker katilmis. Yarisi ya kaybolmus, ya yaralanmis, ya sakatlanmis ya da ölmüs. Degisik kaynaklar sehit sayimizi farkli olarak veriyorlar ama... Devlet adamlarimizin resmi törenlerde seslendirdikleri sayi "213 bin 882 sehit." Çanakkale Bogazinin denizden zorlama ile geçilmek istenmesinin basarisizlikla sonuçlanmasi üzerine, Gelibolu Yarimadasina yapilacak çikarma ile bogazin açilmasina karar verildi. General Hamilton, asil kuvvetleriyle (49.300 kisi) Seddülbahir bölgesine, tali kuvvetleriyle (25.700 kisilik Anzak Kolordusu) Ariburnu bölgesine çikarma yapmayi, ayrica Kumkale ve Besige bölgesine gösteri çikarmasi, Saros Körfezine’ de gösteri harekati yapmayi planladi. General Hamilton’ un emrine ?ngiltere, Fransa, Avustralya, Yeni Zelanda, Hindistan, ?rlanda, ?srail, ?skoçya, Cezayir ve Senagal’ den 75.000 kisilik bir kuvvet, 452 top, 120 makineli tüfek verildi. Harekat süresince toplam 410.000’ i ?ngiliz (Sömürgeleri dahil) ve 78.000’i Fransiz olmak üzere 488.000 asker bölgedeki muharebelere katildi. Çanakkale cephesi açilmadan önce bölgede Müstahkem Mevki Komutanligi emrinde iki Tümen ve iki Alay (Toplam 30.000 kisi) bulunuyordu . Gelibolu Yarimadasini savunmakla görevlendirilen 5 nci Ordu Komutanligi emrine yeni birlikler verildi. Toplam 16 Tümen (84.000 kisi), 145 top, 34 makineli tüfek savunmaya tahsis edildi. Harekatin devami müddetince 500.000 den fazla asker bölgede muharebelere katilmistir. 5 nci Ordu Komutani Liman Von Sanders, asil çikarmayi saros körfezinden, tali çikarmayi Seddülbahir bölgesinden bekliyordu. Bu nedenle hazirladigi plan geregince, iki Tümen (24.000 kisi) ile Saros Körfezinde, iki Tümen (24.000 kisi) ile Kumkale ve Besige bölgesinde, bir alay (3.000 kisi) ile Seddülbahir bölgesinde bir Tabur (1.000 kisi) ile Ariburnu Bölgesinde savunma tertibi aldi. Kiyilarda zayif gözetleme ve koruma birlikleri bulundurarak kuvvetlerin büyük kismini geri bölgelerde ihtiyatta bulundurdu. Yarbay Mustafa Kemal’ in komuta ettigi 19 ncu Tümen de Eceabat- Bigali bölgesinde Ordu ihtiyatinda idi. Kara harekati, Seddülbahir, Ariburnu ve Anafartalar bölgelerinde cereyan etmistir. Kumkale bölgesine 25 Nisan 1915 günü 3.000 kisilik bir alay çikarilmis ve 26 Nisan 1915 günü aksami tekrar geri alinmis, Besige ve Saros körfezinde gemiler ve çikarma araçlari gelmis ancak çikarma yapilmamistir. simdi sirayla diger bölgelerdeki muharebeleri özetleyelim. Seddülbahir Bölgesi Muharebeleri 25 Nisan 1915 günü donanmanin himayesinde ?ngiliz ve Fransiz askerleri 5 ayri plaja (asil kuvvetler Ertugrul koyuna ) çikarildi. ?lk hedef olarak Alçitepe ele geçirilecek, daha sonra Kilitbahir platosuna ilerlenecek, merkez tabyalar susturulacak ve bogaz giris bölgesi kontrol altina alinacakti. Temmuz 1915 ayi sonuna kadar, Kirte muharebeleri, Kerevizdere muharebeleri ve Zigindere muharebeleri cereyan etti. ?tilaf devletleri, donanma topçusu destegiyle daha ziyade gündüz sartlarinda taaruz etmeyi tercih ederken, birliklerimiz deniz topçusu ve düsman uçaklarinin tesirlerinden korunmak için gece sartlarinda ve bogaz bogaza süngü muharebesi yapmayi tercih etmislerdir. Bölgede cereyan eden muharebeler içinde 8 gün 8 gece süngü hücumlari ile geçen, Zigindere muharebeleri, ayni zamanda zaiyatin en fazla ve en kanli olanidir. Dönem içerisinde ?tilaf devletleri bölgede sadece 3-4 km. lik bir arazi kesimini ele geçirebilmisler ve harekat mevzi muharebesine dönüsmüstür. Alçitepeyi dahi ele geçirememislerdir. Ariburnu Bölgesi Muharebeleri 25 Nisan 1915 sabahi Anzak Kolordusu, Kabatepe ile küçük Ariburnu arasindaki plaja baskin tarzinda bir taaruzla çikartilacak, ilk hedef olarak Conkbayiri- Kocaçimen Tepe hatti ele geçirilecek, daha sonra Maltepe bölgesine el atilarak Türk kuvvetlerinin Seddülbahir bölgesine yardim etmeleri engellenecek ve Kilitbahir platosu ele geçirilerek Seddülbahirden gelen kuvvetlerle birlesecekti. 25 Nisan 1915 sabahi Anzak Kolordusundan 1500 kisilik ilk hücum dalgasi Kabatepe yerine kuzeye Ariburnu bölgesine çikmak zorunda kaldi. Burada kiyi gözetlemesi yapan 40 kisilik bir kuvvetimizin mukavemetine ragmen, çikarma yapan kuvvetler Conkbayiri istikametinde ilerleme imkani buldular. Bu esnada ordu komutani Bolayir bölgesinde bulunuyor ve kendisi ile haberlesilemiyordu. Cephe takviye edilmez ise yarilacak ve Seddülbahir’ de savunan kuvvetlerin gerisi kusatilacakti. Ordu ihtiyati 19 Tümen komutani Yarbay Mustafa Kemal bütün sorumlulugu üzerine alarak kendi inisiyatifi ile 57 nci Alay ve Topçu Bataryasini alarak Kocaçimen Tepe’ ye hareket etti. Durumu yakindan izlemek üzere Conbayirina çiktiginda Türk askerlerinin geri çekilmekte oldugunu gördü ve onlara “Düsmandan kaçilmaz, düsmanla savasilir, cephaneniz yoksa süngünüz var, süngü tak mevzi al” tarihi emrini verdi. Çekilen askerlerin geri dönüp mevzi almalari üzerine Anzak askerleri’ de durakladi ve mevzilendiler. Bu duraklama ile 57 nci Alay öncü bölügünün Conkbayirini takviye etmesi için gerekli zaman kazanilmis oldu. Ayni gün ögle saatlerinde 3 ncü Kolordu komutani Esat Pasa, Conkbayirinda, 27 nci Alayi Yarbay Mustafa Kemal’ in emrine vererek Ariburnu cephesindeki bütün kuvvetleri Yarbay Mustafa Kemal’ in emrine devretti ve karsi taaruzuyla düsmanin denize dökülmesi emrini verdi. 72 ve 77 nci Alaylarini da bölgeye sevk etti; bu arada beraberindeki 57 nci Alaya da su tarihi emrini verdi “Ben size taaruzu emretmiyorum ölmeyi emrediyorum . Biz ölünceye kadar geçecek zaman içinde yerimize baska kuvvetler ve kumandanlar gelebilir”. Nitekim 57. Alay basta Alay Komutani Hüseyin Avni Bey olmak üzere tümü sehit oldular. Zaman ikindiye gelmekte idi. Anzaklar ilk çikarma kademesinin tümünü (15.000 kisi) çikarmaya muvaffak oldular. Önceleri 27 nci ve 57 nci alaylarin, aksamdan itibaren de 72 ve 77 nci alaylarin cepheyi takviyesiyle dört Alay (12.000 kisi) düsman üzerine öyle bir baski kuruldu ki Anzak Kolordu Komutani birliklerini tekrar gemilere almayi teklif etti. Bu teklif General Hamilton tarafindan kabul edildiyse de, filo komutani bunun mümkün olamayacagini bildirmesi üzerine, General Hamilton çikan birliklere savunmaya devam etmeleri emrini verdi. Bu bölgede Agustos 1915 ayina kadar cereyan eden muharebeler sonunda, Anzak Kolordusu tipki Seddülbahir bölgesinde oldugu gibi 3-4 km. ilerleyebilmis, Conkbayirini bile ele geçirememistir. Türk birliklerinin gece taaruzuyla, süngü hücumlari ve bogaz bogaza yapilan mücadele, çatismalari mevzi muharebesine dönüstürmüstür. Bu bölgede vuku bulan muharebelerden en kanli olani 6 saat içinde 10.000 kisi zaiyat verdigimiz 19 Mayis 1915 taaruzumuzdur. Bu taaruzda verilen agir zayiattan sonra 24 Mayis 1915 te 9 saat süreli ateskes yapilmis ve taraflar zayiatlarini toplamislar, sonra tekrar çatismaya devam etmislerdir. Anafartalar Bölgesi Agustos 1915 ayi basina kadar Seddülbahir ve Ariburnu bölgelerinden yapilan çikarmalar basarili olamayinca, çikarmanin siklet merkezi Agustos 1915 ayindan itibaren Anafartalar bölgesine kaydirilmistir. Bu maksatla diger bölgelerde tali taaruz yapilirken 9 ncu ?ngiliz Kolordusu (30.000 kisi) 6-7 Agustos gecesi Suvla limanina çikarilmistir. Bölge çok zayif (3000 kisi) kuvvetle tutuluyordu ve durum çok kritik idi. Bölgenin süratle takviyesi gerekiyordu. Çikan kuvvetler hemen ilerlemek yerine beklemeyi tercih edince bölgenin takviyesi için gerekli zaman kazanilmis oldu. Kuzeyden iki Tümen (24.000 kisi) hemen bölgeye kaydirildi. 8 Agustos 1915 günü 19 ncu Tümen komutani Albay Mustafa Kemal Anafartalar Grup Komutanligina atandi ve Ariburnu ve Anafartalardaki bütün kuvvetler emrine verildi. 9 Agustos 1915 günü sabahi ?ngiliz Kolordusu taaruza basladi. Ayni gün ayni saatlerde Türk birlikleri de taaruza basladilar. Tesadüf muharebesi seklinde yapilan mücadele sonunda ?ngilizler saskina döndüler ve geri çekildiler. Böylece birinci Anafartalar savasi kazanildi. simdi sira Conkbayirina gelmisti. 10 Agustos 1915 sabahida Conkbayirinda Taaruz icra edildi ve Conkbayirinda neredeyse tepeyi ele geçirmek üzere olan Anzak askerleri geri püskürtüldü, Savunma emniyetin saglanmasina yetecek arazinin ele geçirilmesi üzerine savunmaya geçildi. ?ngiliz Kolordusu 21 Agustos 1915 te Anafartalarda tekrar taaruz ettiyse de bunda da basarili olamadi. Böylece General Hamilton’ un bu plan degisikligi de iflas etmis oldu ve Yarimadanin bosaltilmasi tartisilmaya baslandi. Bosaltmaya karsi çikan General Hamilton 11 Ekim 1915 te görevden alindi ve yerine General Monro atandi. Yapilan plan geregi 8-21 Agustos 1915 tarihleri arasinda Ariburnu ve Anafartalar, 28 Aralik 1915- 09 Ocak 1916 tarihleri arasinda Seddülbahir bölgesi bosaltildi, böylece 8,5 ay süren bir macera Türk ordusunun kesin zaferi ile sonuçlandi. Bu muharebelerde, Türk tarafi 57.000 sehit olmak üzere 213.000 kisi zaiyat, ?tilaf devletleri de 252.000 kisi zaiyat verdiler. DEVAMi YARiN